پاورپوینت شبهه صرفه

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن پاورپوینت شبهه صرفه :


پاورپوینت شبهه صرفه




عاجز کردن مخالفان از آوردن مثل قرآن به قدرت الهی ؛ نه به سبب اعجاز ذاتی قرآن, یکی از مباحثی است که در بحث اعجاز قرآن مطرح شده و دستاویز برخی مخالفان شده است. این مبحث (صرفه) نام دارد.

فهرست مندرجات

1 - توضیح مبحث صرفه
2 - تعریف پاورپوینت شبهه صرفه
3 - منشا نظریه صرفه
3.1 - نکته اول
3.2 - نکته دوم
4 - دیدگاه‌ها پیرامون نظریه صرفه
5 - توضیح دیدگاه های مرتبط با پاورپوینت شبهه صرفه
5.1 - تفسیر اوّل
5.2 - تفسیر دوم
5.3 - تفسیر سوّم
6 - دیدگاه آیت الله خویی
7 - دیدگاه قرآن پژوهان و مفسران متقدم و متأخر
8 - برخی از دلایل طرفداران این نظریه
8.1 - دلیل اوّل (دلیل نظام)
8.2 - دلیل دوّم (برهان عقلی سید مرتضی)
8.3 - دلیل سوم
8.4 - دلیل چهارم (دلیل ابن حزم ظاهری)
8.5 - دلیل پنجم
9 - پاسخ به دلایل نظریه صرفه
9.1 - پاسخ دلیل اوّل
9.2 - پاسخ دلیل دوّم
9.3 - پاسخ دلیل سوّم
9.4 - پاسخ دلیل چهارم
9.5 - پاسخ دلیل پنجم
10 - نکته سوم
11 - نکته چهارم
12 - دلیل اعجاز قرآن
13 - پانویس
14 - منبع


توضیح مبحث صرفه


(صرفه) در لغت, مصدر به معنای برگردانیدن, منصرف ساختن و به تغییر عقیده واداشتن است و در اصطلاح یکی از وجوه اعجاز قرآن و به معنای باز داشتن خداوند از آوردن مانند قرآن بوسیله مخلوق (جن و انس) است؛ یعنی خداوند, معارضان قرآن را که می‌خواستند در برابر تحدی قرآن, مثل آن یا سوره‌ای را بیاورند, ناتوان کرده است.
خداوند در آیات متعددی به ناتوانی بشر در آوردن کلامی چون قرآن اشاره کرده و منکران آسمانی بودن قرآن را به آوردن مانندی برای قرآن, یا آوردن ده سوره, یک سوره و حتی آوردن کلامی چون قرآن (بحدیث مثله) تحدی نموده است. پیام اجمالی آیات تحدی آن است که مردم با صرف تمام نیروی خویش و کمک گرفتن از یکدیگر در آفریدن کلامی چون قرآن ناتوان هستند.

تعریف پاورپوینت شبهه صرفه


خداوند در آیات تحدّی (به مبارزه‌ طلبیدن), می‌فرماید: شما در آوردن مثل قرآن, قادر نیستید؛ هر چند تا حالا بشر از هماوردی قرآن عاجز مانده, اما ممکن است با رشد ادبیات عرب, شبیه قرآن آورده شود و اگر خدا مخالفان را از آوردن قرآن منصرف کند؛ تحدّی معنا ندارد.
سؤالی که از دیر باز در برابر آیات تحدی ذهن قرآن پژوهان را به خود مشغول ساخته است این است که: چرا مردم از ارائه همانند قرآن ناتوان هستند؟ با آن که قرآن به زبان عربی است و متشکل از حروف و کلماتی است که قبل از نزول قرآن در میان عرب رواج داشته؛ با این حال, چه خصوصیتی سبب این عجز و ناتوانی گردیده است؟
بیشتر اندیشمندان علوم قرآنی این اعجاز را به ذات قرآن منتسب دانسته‌اند و به ویژگی هایی چون فصاحت و بلاغت بسیار والای قرآن, نظم بدیع, اخبار به غیب, بلندی معنا و عمق مطالب قرآن و.... به عنوان وجوهی از اعجاز قرآن اشاره نموده‌اند؛ البته در میان این گروه همه, وجه اعجاز را یکسان ندیده‌اند, بعضی به وجوه کمتری اشاره کرده, عده‌ای نیز در تکثیر این وجوه کوشیده‌اند تا آنجا که جلال الدین سیوطی به سی و پنج وجه در اعجاز قرآن اشاره نموده است. گروهی نیز مجموعه‌ای از چند ویژگی را موجب اعجاز کلام الهی دانسته و هر یک از این وجوه را به تنهایی نپذیرفته‌اند.
در مقابل گروهی که قایل به اعجاز ذاتی قرآن هستند؛ عده کمی کلام خداوند را دارای خصوصیتی ذاتی موجب اعجاز ندانسته‌اند و کلام فصیح و بلیغ دوران جاهلیت را دارای فوایدی بسیار شمرده‌اند. در دیدگاه اینان اعجاز قرآن ذاتی و درونی نیست, بلکه خداوند قادر, برای اثبات صدق پیامبر (ص) و الهی بودن کلام قرآن, مردمان را از آوردن مانند قرآن باز داشته است, آنچه باعث عدم امکان هم آوردی با قرآن است صَرف و منع خداوند است که مطلبی خارج از قرآن است. این نظریه از دیر زمان به عنوان نظریه صرفه مشهور گردیده و مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است.

[1] زرقانی, محمد عبد العظیم, 1948- م, مناهل العرفان فی علوم القرآن, جلد2, صفحه444.



منشا نظریه صرفه


در باره خاستگاه نظریه صرفه دیدگاه‌ها و احتمالات گوناگونی مطرح است, ‌گر چه بعضی از این احتمالات مانعه الجمع نیست. بعضی مدّعی هستند نظریه (صرفه) از هند نشأت گرفته و در دوران منصور, خلیفه دوم عباسی (متوفای 156 ق) و خلفای پس از او که افکار هندی در جامعه اسلامی وارد شد, این نظریه میان مسلمانان نفوذ یافت.
محمد ابو زهره قرآن پژوه معاصر مصری در باره منشا پیدایش این قول به ویژگی اندیشه برهماییان نسبت به کتاب الفیدا اشاره کرده است و مسلمانان را متأثر از آن نظریه دانسته است. وی می‌نویسد:
از بین علمای مسلمان برخی از فیلسوف نمایان به گفته‌های برهماییان در کتاب الفیدا دست یافتند, این کتاب دارای مجموعه اشعاری است که به گمان آنان در گفتار مردم نظیر آن یافت نمی‌شود و علمای بزرگ آنان می‌گویند بشر از آوردن مانند آن عاجز است چرا که برهما از این هم آوردی مانع شده و مردم را از این کار باز می‌دارد.
وی ادعای خویش در مورد ادعای برهماییان را به گفته ابوریحان بیرونی در کتاب ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل او مرذومه مستند نموده است.
ابراهیم بن سیار مشهور به نظّام معتزلی (متوفای 224 ق) نخستین کسی بود که این نظریه را به طور علنی بیان کرد.

نکته اول


نزول قرآن به زبان عربی

[2] سوره ابراهیم(13), آیه 4

یک امر طبیعی است؛ چون لازمه تخاطب و گفتگو, استفاده از ابزار تخاطب یعنی زبان آنهاست. در اعجاز قرآن همین بس که با اینکه مخاطبان قرآن عرب هستند؛ دعوت به تحدی (به مبارزه طلبیدن) می‌کند.

[3] - محمدتقی مصباح یزدی؛ قرآن شناسی, (قم, انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره), چ1, 1376) ج1, ص 95-108.


کسی می‌تواند همانند قرآن کلام صحیح و بدیع بیاورد که اولاً به آنچه در جهان موجود است, آگاهی نسبی داشته باشد. ثانیاً, توانایی ساختن الفاظ و قرار دادن آن برای معانی را داشته باشد. ثالثاً, بتواند آن معانی دانسته شده را به الفاظ مناسب به کار برد و به مخاطب خود برساند. از این سه ویژگی, انسان فقط به تولید الفاظ و قرار دادن آنها برای معانی قادر است (یعنی گزینه دو) و در دو تای دیگر عاجز است. هر چند مردم در بین خود الفاظی را برای گفتگو بیان می‌کنند اما مهم در نظم و ترتیب و فصاحت و بلاغت... معنای بلند آن است. این مانند این است که شخصی بگوید چرا فلانی با اینکه شمشیری را ساخته است؛ نمی‌تواند در جنگ پیروز شود؛ در حالی که پیروز شدن بر دشمن علاوه بر ابزار (شمشیر) شجاعت و دلیری و اراده و قدرت و... لازم است.

[4] - آیت الله جوادی آملی, قرآن در قرآن, (قم, نشر اسرا , چ1, 1378) ج1, ص 6-165.

بنابراین, گرچه ادبیات رشد می‌کند ولی این برای همانند آوری قرآن کافی نیست.

[5] فیروز آبادی, محمد بن یعقوب, 729 - 817ق, بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز, جلد1, صفحه67.



نکته دوم


(صرفه), به معنای (بازگرداندن چیزی) است.

[6] - لسان العرب, ابن منظور, ج7, ص 328, بیروت, دارالحیا تراث العربی.

و در اصطلاح آمده است که: خداوند اعراب را, از معاوضه با قرآن, منصرف نموده است و خرد و اندیشه آنها را زدوده است. معارضه با قرآن برای آنها مقدور بود ولی مانع خارجی, آنان را منع نموده است از این رو, قرآن مانند سایر معجزات است.

[7] - الاتقان فی علوم القرآن, جلال الدین سیوطی, تحقیق از محمد ابوالفضل ابراهیمی, قم, رضی, ج4, ص7.


این نظریه, از اوائل قرن سوم از سوی (نظّام معتزلی) (م221ق) مطرح شد, و دارای طرفدارانی اندک بوده است غالب اندیشمندان به ویژه علمای شیعه از قرن چهارم با آن به مخالفت پرداختند.

دیدگاه‌ها پیرامون نظریه صرفه


طرفداران (صرفه), سه نظریه داده‌اند:
1ـ خداوند, داعی و انگیزه آنان را از معارضه با قرآن, سلب نموده است با اینکه اسباب و زمینه فراهم بوده است.
2ـ با وجود انگیزه, خداوند با قهر آنان را از این معارضه بازداشته است.
3ـ خداوند, علومی را که برای آفریدن کلامی چون قرآن موردنیاز است؛ از آنها سلب نموده است.
این نظریه به دو قسمت تقسیم شده است:
الف) خداوند مطلقاً قدرت و علوم لازم را, برای آفریدن کلامی چون قرآن به انسان نداده است.
ب) امکان داشتن این علوم, برای آنها وجود داشت؛ ولی خداوند آنها را از آموختن آن دانشها بازداشته است.

[8] - محمد هادی معرفت, التمهید فی علوم القرآن, (قم: مؤسسه نشر اسلامی) ج4, ص 128.


در میان این سه نظریه, نظریه سوم (بخش الف) را, علما شیعه می‌پذیرند, اما مابقی را منکر هستند.

توضیح دیدگاه های مرتبط با پاورپوینت شبهه صرفه


نظریه صرفه سه گونه تفسیر شده است:

تفسیر اوّل


مقصود آنان از صرفه این باشد که خداوند داعی و انگیزه آنان را از معارضه با قرآن سلب نموده است با این که اسباب و زمینه حصول انگیزه برای آنان فراهم بوده است, زمینه هایی چون طعنه زدن قرآن به عجز آنان و انحطاط آنان از درجات دنیایی در اثر ظهور اسلام و اجبار آنان به انقیاد و خضوع در برابر حق و نیز مخالفت دین با خواسته‌های نفسانی و شهوانی آنان.

تفسیر دوم


مقصود آنان از صرفه این باشد که با وجود داعیه و انگیزه معارضه با قرآن, خداوند با قهر و قسر آنان را از این معارضه باز داشته است. مانند آن که کسی دست فردی را که می‌خواهد چیزی را بر دارد گرفته و مانع او شود. به تعبیر دیگر با آن که قدرت و انگیزه معارضه را داشته‌اند, خداوند آنان را باز داشته است.

تفسیر سوّم


مقصود آنان از صرفه این باشد که خداوند علومی را که برای آفریدن کلامی چون قرآن مورد نیاز است از آن‌ها سلب کرده است.
سلب علوم را نیز می‌توان دو گونه تفسیر کرد:
یکی آنکه این علوم از قبل مستمراً در اختیار آنان بوده است اما خداوند هنگام نزول قرآن و تحدی آن, این علوم را از دل‌های آنان پاک کرده و آثارش را محو نمود.
دوّم آنکه: این علوم برای آنان از قبل وجود نداشت و تنها خداوند از آموختن آن دانش‌ها بازشان داشت تا مبادا که در معارضه موفق گردند.
در هر حال, نتیجه این تفاسیر از اعجاز قرآن, انکار اعجاز ذاتی قرآن است.
این نظریه(تفسیر سوم) از اوائل قرن سوم تا قرن ششم دارای طرفدارانی بوده است, اما غالب اندیشمندان قرن چهارم تا کنون با آن مخالفت نموده‌اند. بعضی از مخالفان, این نظریه را سخیف و اسقط الاقوال شمرده و یا حتی قابل طرح ندانسته‌اند؛ عده‌ای نیز در جمع بین دو نظریه صرفه و اعجاز ذاتی قرآن بنحوی کوشیده‌اند و خود در حقیقت به دیدگاه سومی قایل شده‌اند.

دیدگاه آیت الله خویی


(آیت الله خویی) می‌فرماید: (صرفه‌ای که آن را عد‌ه‌ای برگزیدند؛ اگر به این معناست که: خداوند با این که قدرت دارد انسان را به آوردن مانند قرآن توانایی بخشد؛ ولی این قدرت را به هیچ انسانی نداده, با این معنا صحیح است. ولی اختصاص به قرآن ندارد).

[9] البیان فی تفسیر القران, ص 83

و همچنین خداوند قدرت دارد به انسان توانایی ببخشد تا از گِل, ‌انسانی بسازد ولی این قدرت و توانایی را به بشر نداده است. در نتیجه, علما شیعه, قول (صرفه) (غیر از نظریه سوم بخش الف) را نمی‌پذیرد.

دیدگاه قرآن پژوهان و مفسران متقدم و متأخر


الف: حامیان نظریه صرفه و منکران اعجاز ذاتی و درونی قرآن مانند: نظام, سید مرتضی , ابی الصلاح حلبی , ابن حزم اندلسی , ابن سنان خفاجی.
ب: مخالفان نظریه صرفه و حامیان اعجاز ذاتی قرآن مانند: محمد بن یزید الواسطی, الخطابی الباقلانی , قاضی عبد الجبار , عبد القاهر جرجانی .
ج: حامیان جمع بین دو نظریه صرفه و اعجاز ذاتی قرآن (بنحو طولی یا عرضی) مانند: ابو عثمان جاحظ , محمد بن بحر اصفهانی.
د: کسانی که هر دو را احتمال داده‌اند ولی اختیاری ننموده‌اند مانند: خواجه طوسی .
در میان گروه‌های فوق گروه سوم (ج) از سوی غالب اندیشمندان تحلیلگر به عنوان گروه مستقلی به حساب نیامده‌اند و آنان را یا منکر نظریه صرفه و یا دارای نظریه غیر منقح و تخلیطی دانسته‌اند.

برخی از دلایل طرفداران این نظریه



دلیل اوّل (دلیل نظام)


نظام که در این زمینه به عنوان اولین نظریه پرداز است با انکار اعجاز نفسی به نظریه صرفه روی آورده است, خلاصه دلیل نظام اینگونه است:
بطور مسلم قرآن کریم معجزه الهی است و وجه اعجاز آن یا اعجاز ذاتی آن است (فصاحت و بلاغت و نظم و...) و یا اعجاز عرضی آن (نظریه صرفه). اما اعجاز قرآن به فصاحت و بلاغت و نظم نیست (بطلان مقدم) چرا که نثر و نظم عرب قبل از اسلام دارای فوائد و محسنات زیادی بوده است و امکان آوردن کلامی بمانند قرآن در حق فصحا و بلغا عرب داده می‌شد, حال که مقدم باطل است پس اعجاز قرآن به صرفه است (اثبات تالی) .

[10] زرکشی, محمد بن بهادر, 745 - 794ق, البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه), جلد2, صفحه93-94.

[11] قرطبی, محمد بن احمد, 578 - 671ق, الجامع لاحکام القرآن, جلد1, صفحه75-78.



دلیل دوّم (برهان عقلی سید مرتضی)


این برهان با توجه به مقدمات عقلی, امکان آفریدن کلام معجز را نفی می‌کند و روشن است که اراده خداوند به ممتنع ذاتی تعلق نمی‌گیرد. خلاصه استدلال اینگونه است:
گفته کسانی که اعجاز قرآن را به نظم و تألیف می‌دانند باطل است, چرا که همه حروف در قدرت ماست و کلام نیز از این حروف ترکیب شده است که هر متکلمی بر آن قدرت دارد. اما تألیف قرآن در حقیقت حدوث بعضی از کلمات در پس بعضی دیگر است و عدم ضرورت بر این تألیف تنها در اثر عدم آگاهی به فصاحت و چگونگی چینش حروف حاصل می‌شود نه آنکه محال است و قدرت بر آن نیست, اگر مقصود قائل به اعجاز ذاتی چیزی است که به نداشتن علم به فصاحت باز گردد خطایی در عبارت است نه در معنی.
این دلیل را علامه طباطبایی در المیزان با بیانی مناسب تحت عنوان تقریب شبهه آورده است:
کلام ساخته قریحه خود انسان است, چطور ممکن است از قریحه انسان چیزی ترشح کند, که خود انسان از درک آن عاجز بماند؟ و برای خود او معجزه باشد؟ با اینکه هر فاعلی اقوای از فعل خویش, و هر منشا اثر, محیط باثر خویش است, و بعبارتی دیگر, این انسان بود که کلمات را برای معانی وضع کرد, و قرار گذاشت که فلان کلمه به معنای فلان چیز باشد, تا به این وسیله انسان اجتماعی بتواند مقاصد خود را بدیگران تفهیم نموده, و مقاصد دیگران را بفهمد.
پس خصوصیت کشف از معنا در لفظ, خاصه‌ایست

لینک کمکی